See English Version

    عوامل موثر بر کیفیت و کمیت «خرمای طیب»


    نشان و برند ایرانی – اسلامی «طیب» از سوی موسسه کیفیت رضوی برای سنجش کیفیت محصولات طراحی شده است تا ارزیابی محصولات در بستر آن صورت گیرد و مشتریان و کاربران از جزییات کیفیت محصول مطلع شوند.

     در حال حاضر محصولات غذایی از جمله نان، برنج، گوشت، خرما، پسته، انواع نهال، ماکارونی، انواع کنسرو، عسل، کالباس و غیره و محصولات غیر غذایی چون عطر و انیمیشن و برخی اصناف همچون داروخانه‌ها، رستوران‌ها، مراکز آموزشی، نانوایی سنتی و غیره اقدام به پیاده‌سازی برند طیب کرده‌اند.

    در این گزارش سعی شده است که معیار حلیت از شاخصه‌های نشان »طیب» را برای سنجش کیفیت  میوه «خرما» مورد بررسی قرار دهیم که در ادامه می‌خوانید.

    شاخص‌های حلال و طیب، تضمین کننده کیفیت مواد غذایی

    درک منطقی از حلال، طیب و خبیث در زمینه ایمنی مواد غذایی و رابطه متقابل این مفاهیم امری ضروری است. بر اساس ارتباط میان طیب بودن محصول و هر یک از عوامل اثر گذار بر حلیّت، می‌توان نتیجه گرفت که حلال به عنوان یک موضوع مطرح می‌شود و طیب به عنوان یک فرایند است که حلیّت بخشی زمینه‌ای و اصلی از آن است و چنانچه این اصل برقرار نباشد طیب بودن آن موضوع زیر سوال می رود. از این‌رو، برای استفاده از خرما به عنوان یک ماده غذایی، نه تنها حلال بودن آن یک ضرورت است؛ بلکه حلیّت بسیاری از عوامل مانند وسایل، زمین، امکانات و فرآیند های مؤثر در زنجیره تولید تا مصرف نیز باید اثبات شوند تا بتوان عنوان طیب را بر محصول قرار داد. بنابراین، این دو مفهوم با یکدیگر تضمین کننده اجرا و پیاده سازی الزامات ایمنی و کیفیت ماده غذایی هستند.

    چگونگی ارزیابی کیفیت میوه خرما براساس نشان طیب

    نخل خرما  گیاهی است که در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری کشت و رشد می‌کند. خرما یکی از اقلام مهم کشاورزی ایران است که به دلیل وجود مواد مغذی و سرشار از انرژی به شدت مورد توجه تولید کنندگان و مصرف‌کنندگان در سطح داخل و خارج از کشور قرار دارد. رشد میوه خرما بعد از گرده افشانی و باروری دارای پنج مرحله به نام¬های حبابوک، کیمیری، خلال، رطب و تمر نامیده می‌شود از آنجایی که كاشت و پرورش نخل خرما عموما در مناطق گرم و خشك و كم باران صورت مي‌گيرد، آبياري نقش تعیین کننده‌ای در میزان تولید خرما دارد، هرچند که این گیاه به سبب نوع ریشه و شکل توزیع آن در عمق خاک، از قابلیت بالایی در تحمل تنش‌های خشکی و آبی برخوردار است.

    فرآیند زنجیره تولید تا مصرف خرما

    فرآیند زنجیره تولید تا مصرف خرما شامل 3 مرحله کلی احداث نخلستان، فرآوری و بسته بندی خرما و نهایتاً سامانه مشتری است. احداث نخلستان خود دارای مراحل متعدد است که شامل انتخاب مکان نخلستان، آماده سازی زمین و نهال خرما، آبیاری و تغذیه نخل، عملیات به باغی و عملیات برداشت خرما می‌شود. خرما پس از برداشت و درجه بندی اولیه از نخلستان به سردخانه یا واحدهای فرآوری منتقل می‌شود. در واحدهای فراوری و بسته‌بندی خرما عملیات مختلفی شامل تدخین، درجه بندی، سورتینگ، شستشو، خشک کردن و تنظیم رطوبت، بسته بندی و غیره روی خرما انجام می‌شود که البته بسته به نوع خرما بعضی از این مراحل ممکن است حذف می‌شوند. مرحله سامانه مشتری شامل حمل ونقل، توزیع و عوامل مؤثر در پایانه فروش (انسانی، ساختاری، تجهیزاتی و خدماتی) می‌باشد.

    برای هر کدام از این مراحل استانداردهای و دستورالعمل‌های کارشناسی شده‌ای وجود دارد که رعایت هر یک از آنها بر کیفیت و کمیت خرمای تولیدی اثرگذار است.

    با در نظر گرفتن تمام عوامل مؤثر بر کیفیت بر محصول خرما در مراحل مختلف زنجیره تولید تا مصرف آن، و مطابقت آن با اصل حلیت، معیارهای اصلی نششان طیب در هر یک از مراحل مختلف کلی و جزئی زنجیره تولید تا مصرف خرما مورد بررسی قرار گرفت و الزامات مربوط به هر یک از این معیارها از جنبه‌های تأثیرگذار بر سلامت روحی و جسمی مطابق با اصل حلیت استخراج شدند. از این رو از میان معیارهای مختلف در بررسی کیفیت خرمای «طیب» بر اساس اصل حلیت، باید مراحل مختلف تولید خرما از جمله احداث نخلستان، سردخانه یا انبار دریافت خرما، هسته‌گیری و نشانه‌گذاری و برچسب‌گذاری مورد بررسی قرار گیرد.

    معیارهای مختلف  بررسی کیفیت خرمای «طیب» بر اساس اصل حلیت

    در اولین مرحله از احداث نخلستان باید معیار زمین مورد بررسی قرار گیرد تا مشخص شود که اصول شرعی در مالکیت قانونی زمین (غصبی نبودن، پرداخت خمس زمین، قراردادهای مالی مشروع، قانونی و منصفانه مالکان، شرکا یا اجاره کنندگان زمین و غیره)  و چارچوب‌های اسناد ملی، قوانین و مقررات مرتبط مانند سیاست‌های منابع طبیعی ملی، پرداخت مالیات در صورت احراز شرایط، بیمه و غیره باید رعایت شده است یا نه.

    سازگاری رقم خرما با منطقه از لحاظ وضعیت آب و هوایی و منابع آب و خاک، استفاده از کودهای طبیعی فرآوری شده (پوسیده و تخمیر شده)، مدیریت منابع آب وجود مجوزهای قانونی و شرعی برای استفاده از منابع آبی داشتن گواهی اصالت نژادی، غیرتراریختگی و سلامت نهال خرما  از جمله مواردی است که باید در مرحله آماده سازی زمین برای کاشت مورد بررسی قرار گیرد.

    خريد از تامين كنندگان معتبر (دارای کسب و کار حلال)، ممنوعیت استفاده از مواد غیرمجاز برای گازدهی خرما مانند متیل بروماید، قرص برنج، فسفین و غیره (روش‌های جایگزین مانند کنترل اتمسفر، گرمادهی و غیره)، اطمینان از ایمن بودن روش ضدعفونی، برخورداری مسئول گازدهی از تخصص و دانش لازم و استفاده از تجهیزات ایمنی (آموزش)، لزوم هسته گیری به روش مکانیکی و درج وضعیت نشان طیب (قطعی یا در حال گذار) روی بسته از جمله مواردی است که در نشان «طیب» در تولید محصول خرما باید مورد توجه قرار گیرد.

    چنانچه در هر یک از مراحل بالا الزام مربوطه رعایت نشده باشد، در واقع به منزله عدم رعایت حدود و قوانین شرع یا حلیّت خواهد بود و در این صورت آن معیار یا مرحله بر حلال منطبق نخواهد بود و نتیجه آن، عدم تصدیق نام «طیب» بر محصول نهایی است.